Ba Son là gì, ở đâu? Lịch sử hơn 200 năm của xưởng Ba Son bên sông Sài Gòn

“Ba Son” hôm nay gợi tới cây cầu dây văng nối Thủ Thiêm, ga metro ngầm và khu căn hộ hạng sang ven sông. Nhưng cái tên này đã có trên bản đồ Sài Gòn hơn hai thế kỷ – gắn với một trong những xưởng đóng tàu lâu đời nhất Việt Nam.

Ba Son là gì?

Ba Son là tên gọi của xưởng đóng và sửa chữa tàu nằm ở bờ tây sông Sài Gòn, đầu đường Tôn Đức Thắng ngày nay. Về sau, tên Ba Son được dùng cho cả khu vực xung quanh: khu đô thị Vinhomes Ba Son, cầu Ba Son và ga Ba Son của tuyến Metro số 1.

Ba Son ở đâu, quận mấy?

Ba Son nằm ở số 2 Tôn Đức Thắng, trước đây thuộc phường Bến Nghé, Quận 1. Từ 1/7/2025, khu vực này thuộc phường Sài Gòn, TP.HCM (xem địa chỉ mới sau sáp nhập). Phía bắc giáp Thảo Cầm Viên, phía đông là sông Sài Gòn, đối diện bán đảo Thủ Thiêm.

Lịch sử xưởng Ba Son

Thời Nguyễn: xưởng thủy quân Chu Sư

Khoảng năm 1790, sau khi làm chủ Gia Định, Nguyễn Ánh cho lập xưởng thủy quân (thường được gọi là xưởng Chu Sư) bên bờ sông Bến Nghé để đóng chiến thuyền. Thời Gia Long, xưởng được mở rộng thành cơ sở đóng tàu và đúc súng lớn, có lúc thu hút hàng nghìn thợ. Một số tài liệu ghi mốc khởi đầu là 1791; mốc 1790 được nhắc tới phổ biến hơn.

Thời Pháp: Arsenal de Saigon

Từ năm 1863, người Pháp cải tạo khu vực này thành Arsenal de Saigon – xưởng đóng và sửa chữa tàu hiện đại bậc nhất Đông Dương thời bấy giờ, với ụ khô và cầu tàu lớn. Người dân quen gọi là xưởng Ba Son.

Cuộc bãi công Ba Son 1925

Tháng 8/1925, công nhân Ba Son bãi công, trì hoãn việc sửa chữa chiến hạm Michelet mà Pháp định đưa sang đàn áp cách mạng Trung Quốc. Sự kiện gắn với tên tuổi Tôn Đức Thắng – người từng làm việc tại đây – và được xem là mốc quan trọng của phong trào công nhân Việt Nam. Con đường trước cổng xưởng ngày nay mang tên ông.

Từ xưởng tàu tới khu đô thị

Sau 1975, xưởng trở thành Nhà máy (sau là Tổng công ty) Ba Son. Theo quy hoạch của TP.HCM, xưởng được di dời ra khu vực Cái Mép (Bà Rịa – Vũng Tàu cũ) và hoàn tất khoảng năm 2015 – 2016, nhường khu đất ven sông hơn 25 ha cho dự án Vinhomes Golden River. Một phần di tích như ụ tàu cổ được quy hoạch bảo tồn trong khu đô thị.

Ba Son có gì chơi?

• Công viên bờ sông và bãi cỏ ga Ba Son: điểm ngắm cầu Ba Son, Thủ Thiêm và hoàng hôn trên sông.
• Cầu Ba Son về đêm: cầu chiếu sáng nghệ thuật, góc chụp ảnh nổi tiếng.
• Đi metro: từ ga Ba Son đi Bến Thành hoặc ngược lên Thảo Điền, Thủ Đức.
• Thảo Cầm Viên: ngay cạnh khu Ba Son.
• Phố đi bộ Nguyễn Huệ, Bến Bạch Đằng: chỉ cách vài phút.

Sống ở Ba Son hôm nay

Khu đất xưởng tàu xưa giờ là nơi ở của hàng nghìn cư dân trong các tòa Aqua 1 – 4 và Lux 6. Nếu bạn muốn sống ngay trên “mảnh đất lịch sử” này, xem căn hộ đang bán và căn hộ cho thuê.

Tư liệu lịch sử tổng hợp từ báo Tuổi Trẻ, Historic Vietnam, Đại biểu Nhân dân; các mốc năm có thể khác nhau giữa các nguồn.